W potocznym języku pojęcia rozwiązania, wypowiedzenia czy odstąpienia od umowy często używane są zamiennie, choć zgodnie z przepisami prawa ich znaczenie jest odmienne. Każdy ze wskazanych sposobów wygaszenia stosunku umownego, choć w efekcie prowadzi rozwiązania umowy, pociąga za sobą różne skutki prawne.
Wykonanie umowy i upływ terminu
Umowa może ulec rozwiązaniu, na skutek jej wykonania przez strony - oczywiście jeżeli przedmiot umowy na to pozwala. Skutkiem wykonania wszystkich obowiązków stron przewidzianych w umowie jest w takim wypadku wygaśnięcie stosunku umownego.
Niektóre rodzaje umów mogą być zawierane na czas oznaczony, precyzyjnie wskazany w umowie - poprzez określenie konkretnej daty albo poprzez ustalenie okresu obowiązywania umowy (liczonego np. w miesiącach lub latach, począwszy od daty jej zawarcia lub innej daty w niej określonej). W takim wypadku umowa ulega rozwiązaniu po upływnie wskazanego w niej terminu.
Porozumienie stron
 |
» Interwencja Bankier.pl: nie chcę już pracować na czarno |
Zgodnie z zasadą swobody umów, rozwiązanie umowy może nastąpić praktycznie w każdym czasie w wyniku porozumienia stron. W porozumieniu tym strony określają w szczególności konsekwencje i tryb rozwiązania umowy. W takiej sytuacji umowa ulega rozwiązaniu i przestaje obowiązywać w dacie uzgodnionej przez strony w porozumieniu.
Jeżeli umowa została sporządzona na piśmie, porozumienie o jej rozwiązaniu powinno być zawarte w tej samej formie. W sytuacji, gdy umowę zawarto w innej formie szczególnej (czyli w formie aktu notarialnego, w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi lub z datą pewną), jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania takiej formy, jaka zgodnie z przepisami prawa lub wolą stron została przewidziana w celu jej zawarcia.
Wypowiedzenie
Wypowiedzenie jest oświadczeniem złożonym przez jedną ze stron umowy, które dla swej skuteczności nie wymaga akceptacji drugiej strony. Skutki wypowiedzenia dotyczą przyszłości - umowa ulega rozwiązaniu w dniu upływu terminu wypowiedzenia.
Wypowiedzenie jest rozwiązaniem najczęściej stosowanym w przypadku umów, których przedmiotem są świadczenia powtarzające się, jak np. najem, dzierżawa, zlecenie czy świadczenie usług.
Możliwość wypowiedzenia umowy może wynikać zarówno z przepisów ustawy (na ogół kodeksu cywilnego), jak i z zawartych w tej umowie postanowień. Może ono nastąpić z upływem czasu określonego w umowie lub mających zastosowanie przepisach prawa, lub, w określonych okolicznościach, ze skutkiem natychmiastowym, po złożeniu oświadczenia o wypowiedzeniu przez którąkolwiek ze stron.
| Zobacz także: | |
 Interwencja Bankier.pl: jak mam wyliczyć swoje wynagrodzenie |
|
W przypadku umów zawartych na czas nieoznaczony, w których wzajemne zobowiązania stron mają charakter świadczeń ciągłych, a ich postanowienia nie przewidują wprost możliwość wypowiedzenia umowy, zastosowanie znajdzie bezwzględnie obowiązujący przepis art. 365(1) kodeksu cywilnego. Stanowi on, że zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym w razie braku terminów wypowiedzenia wygasa niezwłocznie po wypowiedzeniu przez którąkolwiek ze stron.
Jeżeli umowa została zawarta na piśmie lub w innej formie szczególnej, oświadczenie o wypowiedzeniu wymaga dla swej ważności zachowania formy pisemnej.
Odstąpienie
Odstąpienie od umowy, podobnie jak wypowiedzenie, co do zasady stanowi jednostronne oświadczenie strony umowy, niewymagające zgody drugiej strony.
Gdy umowa zawarta była na piśmie lub w innej formie szczególnej, oświadczenie o odstąpieniu wymaga zachowania formy pisemnej. Oczywiście strony w umowie mogą zastrzec surowsze wymogi co do formy oświadczenia o odstąpieniu od umowy.
Co do zasady, odstąpienie od umowy dopuszczalne jest w przypadku umów polegających na świadczeniu o charakterze krótkotrwałym lub jednorazowym, takich jak np. umowa sprzedaży czy umowa o dzieło. Wyjątek dotyczy umowy najmu - dopuszczalne jest odstąpienie od niej jeżeli przedmiot najmu nie został jeszcze wydany najemcy.
W odróżnieniu od wypowiedzenia, odstąpienie wywołuje skutki prawne również wstecz, tj. od daty zawarcia umowy. Co za tym idzie, w momencie skutecznego złożenia oświadczenia o odstąpieniu, umowa uważana jest za niezawartą. Umowę, od której odstąpiliśmy traktuje się jakby nigdy nie istniała, a strony mają obowiązek zwrócić sobie wszystko, co dotychczas świadczyły. Zwrot tych świadczeń następuje co do zasady w stanie niezmienionym, chyba że ta zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Natomiast za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie.
 |
»Rozwiązanie umów o pracę w przypadku upadłości firmy |
Uprawnienie do odstąpienia od umowy może wynikać albo z jej treści (tzw. umowne prawo odstąpienia), w której możliwość skorzystania z uprawnienia do odstąpienia uzależniono od określonego zdarzenia przyszłego i niepewnego, albo z przepisów prawa.
W przypadku umownego prawa odstąpienia, musi być ono wyraźnie określone w umowie, w braku stosownego postanowienia, poza przypadkami przewidzianymi ustawą, prawo odstąpienia nie przysługuje. I tak, strony mogą zastrzec, że prawo do odstąpienia przysługiwać będzie w sytuacji ziszczenia się określonego warunku, na ogół będzie to niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez drugą stronę, za które ponosi ona odpowiedzialność lub też nie.
Precyzyjne uregulowanie w umowie postanowienia o odstąpieniu jest niezwykle istotne. Dla ważności i skuteczności postanowienia o odstąpieniu ważne jest, aby wskazana była w nim data, do jakiej oświadczenie o odstąpieniu może być złożone. Data powinna być precyzyjna, a część uregulowania dotyczącego odstąpienia możemy sformułować następująco: "() Oświadczenie o odstąpieniu może zostać złożone w terminie 14 dni od dnia zaistnienia przesłanek do odstąpienia, jednakże nie później niż do dnia 30 kwietnia 2014 r."
W umowie możemy również przewidzieć, że odstąpienie od niej będzie możliwe za zapłatą określonej kwoty pieniężnej, czyli odstępnego. W takiej sytuacji istotne jest, że jednocześnie z oświadczeniem o odstąpieniu należy dokonać zapłaty odstępnego, inaczej odstąpienie jest bezskuteczne, a strony nadal wiąże zawarta umowa.
Marta Wilczęga, radca prawny, wspólnik w kancelarii Wilczęga Wojtowicz Radcowie Prawni
