Zastaw rejestrowy po nowemu

Instytucja zastawu rejestrowego do niedawna dostępna była tylko dla wybranych kategorii podmiotów. Od 11 stycznia 2009 r. to praktyczne i niedrogie rzeczowe zabezpieczenie wierzytelności pieniężnych może również służyć osobom, które nie prowadzą działalności gospodarczej, a chciałyby np. znacznie ograniczyć ryzyko niespłacenia udzielanej przez siebie pożyczki.

Wcześniej tego rodzaju przywilej przysługiwał m.in. Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego, bankom krajowym i zagranicznym, instytucjom kredytowym oraz innym przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą na terytorium RP. Od kilku tygodni nie ma już znaczenia to, kto jest zastawnikiem, czyli podmiotem, na rzecz którego ustanawiany jest zastaw rejestrowy.

Rejestrowy lepszy od zwykłego

Nie ulega wątpliwości, iż zastaw rejestrowy jest bardziej elastycznym i nowoczesnym zabezpieczeniem wierzytelności aniżeli zastaw zwykły. Temu ostatniemu w zasadzie musi towarzyszyć wydanie rzeczy. To sprawia, że tradycyjny zastaw bywa coraz rzadziej stosowany. Dłużnik (zastawca) zwykle potrzebuje na co dzień wartościowej rzeczy (np. samochodu, maszyny, sprzętu elektronicznego), która mogłaby wchodzić w rachubę jako zabezpieczenie spłaty pożyczki, kredytu kupieckiego czy zapłaty ceny. Również dla wierzyciela (zastawnika) tymczasowe w założeniu przejęcie przedmiotu zastawu od dłużnika nie stanowi zwykle dobrego rozwiązania, skoro wiąże się to z obowiązkiem dbałości o daną rzecz i zakazem jej używania.

Również realizacja roszczeń wierzyciela zabezpieczonego zastawem zwykłym nie jest wcale łatwa. Zastawnik nie może tak po prostu zatrzymać rzecz zaliczając ją na poczet spłaty długu. Musi wszcząć postępowanie sądowe, a później egzekucyjne, w ramach którego jego roszczenie zostanie dopiero zaspokojone (z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami) z przedmiotu zastawu.

Dla odmiany ustanowienie zastawu rejestrowego wcale nie wymaga wydania przedmiotu zabezpieczenia. Zamiast tego następuje wpis do rejestru zastawów - bez tego zresztą nie ma mowy o powstaniu zastawu rejestrowego. Również możliwości zaspokojenia wierzyciela (zastawnika) są w tym wypadku dużo bardziej elastyczne, włącznie z przejęciem na własność przedmiotu zastawu (np. samochodu), jeżeli umowa przewiduje taką możliwość wraz z podaniem wartości tej rzeczy lub prawa względnie - i to nowość - gdy strony określiły w umowie sposób ustalenia tej wartości dla zaspokojenia zastawnika.

Umowa zastawnicza i przedmiot zastawu

Umowa o ustanowienie zastawu rejestrowego (umowa zastawnicza) dla swojej ważności musi być zawarta przynajmniej w formie pisemnej i powinna określać:

• datę zawarcia umowy,
   
• imię i nazwisko (nazwę) oraz miejsce zamieszkania (siedzibę) i adres zastawnika, zastawcy oraz dłużnika, jeżeli nie jest on zastawcą,
   
• przedmiot zastawu w sposób odpowiadający jego właściwościom,
   
• wierzytelność zabezpieczoną zastawem - przez oznaczenie jej wysokości oraz stosunku prawnego, z którego ta wierzytelność wynika, lub najwyższą sumę zabezpieczenia, jeżeli zabezpieczana jest wierzytelność przyszła lub warunkowa o wysokości nieustalonej w chwili zawarcia umowy zastawniczej.

Zastawem rejestrowym można zabezpieczyć wyłącznie wierzytelności pieniężne wyrażone czy to w polskiej, czy też obcej walucie. Nie można więc ustanowić zastawu rejestrowego na zabezpieczenie wierzytelności o wydanie towaru czy zwrot przedmiotu najmu. Instytucja ta powinna się jednak dobrze sprawdzić w roli swego rodzaju gwarancji zapłaty ceny, spłaty pożyczki, zapłaty czynszu dzierżawy czy rat leasingowych.

Przedmiotem zastawu rejestrowego mogą być rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa majątkowe, z pewnymi wszakże wyjątkami, obejmującymi np. wierzytelności, na których ustanowiono hipotekę. Zastawem rejestrowym można w szczególności obciążyć:

• rzeczy oznaczone co do tożsamości,
   
• rzeczy oznaczone co do gatunku, jeżeli w umowie zastawniczej określona zostanie ich ilość oraz sposób wyodrębnienia od innych rzeczy tego samego gatunku,
   
• zbiór rzeczy ruchomych lub praw, stanowiący całość gospodarczą, choćby jego skład był zmienny (np. przedsiębiorstwo),
   
• wierzytelności,
   
• prawa na dobrach niematerialnych (np. prawo ochronne na znak towarowy),
   
• prawa z papierów wartościowych,
   
• prawa z niebędących papierami wartościowymi instrumentów finansowych.

Co jest także nowością, zastaw rejestrowy może zabezpieczać dwie lub więcej wierzytelności wynikające z umów przysługujących jednemu wierzycielowi. Zabezpiecza też odsetki, roszczenia uboczne wskazane przez strony w umowie zastawniczej oraz koszty zaspokojenia zastawnika mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie zastawu.

Zastaw rejestrowy może być ustanowiony także wówczas, gdy zastawca nabędzie przedmiot zastawu w przyszłości. Obciążenie zastawem rejestrowym takiego przedmiotu zastawu staje się w takim przypadku skuteczne dopiero z chwilą jego nabycia przez zastawcę.

Wniosek może być później

Aktualnie nie trzeba się już spieszyć z rejestracją umowy w sądzie. Nowelizacja zniosła wymóg złożenia wniosku o dokonanie wpisu zastawu rejestrowego do rejestru zastawów w terminie miesiąca od daty zawarcia umowy zastawniczej. Niemniej jednak wierzyciel (zastawnik) powinien być zainteresowany szybkim wpisem do rejestru, ponieważ decyduje to zarówno o powstaniu omawianego zabezpieczenia, jak i o jego pierwszeństwie przed innymi zastawami rejestrowymi obciążającymi ten sam przedmiot.

Wniosek o wpis zastawu do rejestru zastawów składa się na urzędowym formularzu (RZ-1) sądu rejonowego, w którym prowadzony jest wydział gospodarczy - Rejestr Zastawów. Rejestr zastawów prowadzony jest obecnie tylko przez 11 sądów rejonowych (gospodarczych) w: Białymstoku, Gdańsku-Północ, Katowicach-Wschód, Krakowie-Śródmieściu, Lublinie, Łodzi-Śródmieściu, Poznaniu-Nowe Miasto i Wilda, Rzeszowie, Szczecinie-Centrum, dla miasta stołecznego Warszawy oraz Wrocławiu-Fabrycznej.

Celem uporządkowania starych wpisów nowe regulacje stanowią również, iż zastaw rejestrowy wygasa i podlega wykreśleniu z rejestru zastawów z urzędu po upływie 20 lat od chwili wpisu. Strony umowy zastawniczej mogą jednak postanowić o utrzymaniu zastawu na czas dalszy, nie dłuższy jednak niż 10 lat. W tym celu powinny zmienić (aneksować) umowę zastawniczą i złożyć ją w sądzie rejestrowym.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. nr 149, poz. 703 ze zm.),
   
• ustawa z dnia 5.09.2008 r. o zmianie ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. nr 180, poz. 1113).

Źródło: