Spotkanie na jachcie w Abu Zabi, 230 mln dolarów zaliczki przelanej bez zabezpieczeń w ciągu 5 dni, a później dziwni pośrednicy, portfele kryptowalut przekazywane w restauracjach w Caracas oraz transakcja zakończona fiaskiem. Brytyjski "Financial Times" ujawnił nieznane wcześniej szczegóły dotyczące "zakupu" wenezuelskiej ropy przez szwajcarską spółkę Orlenu, która obiegła media w pierwszej połowie 2024 roku.
O szwajcarskiej spółce zależnej Orlenu - Orlen Trading Switzerland (OTS) - zrobiło się głośno w kwietniu 2024 roku, gdy nowy zarząd płockiego giganta poinformował o konieczności dokonania odpisu na kwotę 1,6 mld zł (ok. 400 mln dolarów). Pieniądze te stanowiły m.in. zaliczki wpłacone w grudniu 2023 roku podmiotom pośredniczącym za dostawy ropy z Wenezueli, do których nigdy nie doszło. Największa część przedpłaty - około 230 mln dolarów - trafiła do dubajskiej spółki założonej w 2021 roku przez obywatela Hongkongu.
Wiceminister aktywów państwowych Robert Kropiwnicki wskazywał w Sejmie, że oprócz utraconych zaliczek OTS poniósł około 100 mln dolarów opłat towarzyszących, z czego blisko 30 mln dolarów stanowiły koszty bezczynnego postoju sześciu wyczarterowanych tankowców. Dodatkowo zarząd spółki pobierał milionowe pensje i korzystał z floty luksusowych samochodów.
Celem założenia spółki OTS miała być dywersyfikacja dostaw ropy i paliw do Polski po wybuchu wojny na Ukrainie. Do dyspozycji zarządu oddano linię kredytową w wysokości 600 mln dolarów. Według Ireneusza Fąfary, następcy Daniela Obajtka, mechanizmy nadzoru wewnętrznego w OTS praktycznie nie istniały. Były prezes odpierał te zarzuty.
Nowe ustalenia "Financial Times". Sprytny plan z Abu Zabi
15 września brytyjski dziennik "Financial Times" ujawnił szczegóły operacji przeprowadzonej przez Orlen Trading Switzerland (OTS) z firmą Hannon International z Dubaju. Umowa podpisana 29 listopada 2023 roku dotyczyła zakupu 6 mln baryłek wenezuelskiej ropy odmiany Merey 16 za łączną kwotę 345 mln dolarów.
Zgodnie z warunkami kontraktu szwajcarska spółka Orlenu przelała do Hannon International 230 mln dolarów zaliczki w ciągu pięciu dni po podpisaniu kontraktu bez uzyskania jakichkolwiek zabezpieczeń lub gwarancji.
Ostateczny bilans strat poniesionych przez OTS przez tę relację biznesową polskie władze oszacowały na 424 mln dolarów (ok. 1,6 mld zł), z czego same koszty transportu morskiego sięgnęły 72 mln dolarów.
Zaczęło się w Abu Zabi pod koniec listopada 2023 roku podczas weekendu z wyścigami Formuły 1 na jachcie należącym do spółki Hannon International. Jej prezes Kam Ho "Alex" Tse, który w tamtej chwili miał zaledwie 25 lat, spotkał się wówczas z prezesem OTS Samerem A. i otrzymał zlecenie na sprowadzenie dla Orlenu wenezuelskiej ropy.
Samer A. to urodzony w Libanie obywatel Polski palestyńskiego pochodzenia. W przeszłości działał w OWP w Tunisie, ukończył prawo w Krakowie i handlował iracką ropą w ramach programu ONZ "Ropa za żywność". Kam Ho Tse był traderem z Hongkongu z doświadczeniem w handlu ropą z Iraku i Wenezueli.
W październiku 2023 roku administracja Joe Bidena tymczasowo zawiesiła sankcje na wenezuelską ropę, licząc na to, że Maduro przeprowadzi demokratyczne wybory. Tym samym dla traderów otworzyło się okienko możliwości. Ceną za tani surowiec było jednak wysokie ryzyko. Państwowy koncern Petróleos de Venezuela (PDVSA) w Caracas pozostawał w dużej mierze odcięty od globalnego systemu finansowego. W związku z tym chętnie korzystał z kryptowalut, przyjmując przedpłaty w stablecoinie Tether (USDT) - tokenie utrzymującym sztywny kurs do dolara.
Kontrakt podpisany przez OTS z Hannon nie wspominał o walutach cyfrowych ani pośrednikach. Mimo to "Alex" Tse wymienił gotówkę od spółki-córki Orlenu na USDT. Hongkończyk zaangażował w tę operację spółki z Dubaju - w tym Horizon Global, której przekazał 135 mln dolarów, z czego 50 mln dolarów zniknęło i jest przedmiotem sporu sądowego w ZEA.
Innym pośrednikiem w wymianie dolarów od Orlenu na kryptowaluty był 46-letni Włoch Vitonicola Mariano z firmy Lexcor Energy, który kierował wcześniej włoską restauracją w Londynie, był dyrektorem spółki produkującej filmy oraz prowadził działalność polegającą na załatwianiu wiz do Rosji, gdzie obecnie mieszka.
Jak Orlen "kupił" wenezuelską ropę za kryptowaluty
Gdy zakontraktowane przez Orlen supertankowce (Olympic Trophy, Hili oraz FPMC C Melody) stanęły na kotwicy przy wenezuelskim terminalu José, Alex Tse udał się w styczniu 2024 roku do Caracas. Wraz ze współpracownikami i uzbrojoną ochroną poruszał się po mieście w opancerzonych samochodach.
Według ustaleń "Financial Times" portfele kryptowalut z USDT przekazywano lokalnym pośrednikom podczas spotkań w restauracjach i hotelach. 5 stycznia 2024 r. w hotelu El Ávila broker José Castillo z agencji Synergy otrzymał ok. 60 mln USDT. 28 stycznia temu samemu człowiekowi przekazano w restauracji kolejny nośnik z 50 mln USDT. 25 lutego i 8 marca 2024 roku inny pośrednik, Juan Rodríguez z firmy Consulting Services, dostał od Tse dwa nośniki zawierające po 11 mln USDT każdy.
Promykiem nadziei dla wyczekujących w niepewności handlowców miało być zdjęcie, które wysłał Samerowi A. wysoki rangą urzędnik z Wenezueli. Dziennikarze "FT" dotarli do tej fotografii - przedstawiała oficjalny harmonogram załadunków w terminalu José na marzec i kwiecień, na którym przy trzech supertankowcach wyczarterowanych przez Orlen widniały przydziały po 1,9 mln baryłek ropy Merey 16. Daty załadunku oznaczono jednak jako "TBN" (do ustalenia w przyszłości) - konkretne terminy nigdy nie zapadły.
Łącznie pośrednicy w Caracas przyjęli w kryptowalucie ponad 132 mln dolarów. Mimo to żaden z nich nie doprowadził do załadowania ropy na statki Orlenu, a kontakt z brokerami się urwał. Próba ratowania transakcji poprzez zakup 1 mln baryłek oleju opałowego zakończyła się wydaniem zaledwie połowy ładunku o wartości 28,8 mln dolarów.
Nowy zarząd Orlenu pod kierownictwem Ireneusza Fąfary zerwał kontrakt 28 marca 2024 roku i nakazał wycofanie floty. Wewnętrzny audyt OTS ocenił szanse na odzyskanie środków z firmy Hannon na 10 proc.
Samer A. został zatrzymany w ZEA w styczniu 2025 roku na podstawie noty Interpolu, jednak tamtejszy sąd odmówił jego ekstradycji do Polski i został zwolniony. Dwa dni po unieważnieniu umowy przez Orlen te same wenezuelskie terminale załadowały ropę dla indyjskiego koncernu Reliance.
W trwającym obecnie arbitrażu osią sporu pozostaje charakter relacji między spółkami. Prawnicy firmy Hannon utrzymują, że podmiot działał jedynie jako tzw. "sleeve" - formalny pośrednik i bufor, którego celem było przeprowadzenie zakupu wenezuelskiej ropy za kryptowaluty, czego OTS ze względów formalnych i prawnych nie mogło zrobić bezpośrednio. Nowe władze Orlenu odrzucają tę narrację, stojąc na stanowisku, że Hannon był bezpośrednią stroną umowy handlowej i ponosi pełną odpowiedzialność za niewywiązanie się z dostaw.
Premier: „Financial Times” opisał jeden z największych skandali w historii Polski
Premier Donald Tusk zapowiedział, że poprosi prokuratora generalnego o przedstawienie pełnej informacji o śledztwie w sprawie, którą opisał wtorkowy „Financial Times”. Szef rządu mówił, że dotyczy ona przekazania przez Orlen „gigantycznych sum pieniędzy bez żadnej gwarancji uzyskania paliwa”.
Wtorkowy „Financial Times” opisał, że Orlen stracił 230 mln dolarów na transakcji związanej z zakupem wenezuelskiej ropy. Gazeta relacjonuje, że Orlen nadal próbuje odzyskać 230 mln dolarów wpłaconych jako zaliczka dla Hannon International, która jako pośrednik miała kupić 6 mln baryłek wenezuelskiej ropy.
Do publikacji FT przed wtorkowym posiedzeniem rządu odniósł się premier Donald Tusk.
- Wstyd na cały świat. „Financial Times” pisze o największym, czy jednym z największych skandali w historii naszego kraju. Cały świat dzisiaj o tym czyta - stwierdził Tusk. Stwierdził, że publikacja dotyczy „afery Orlenu za czasów Obajtka (byłego prezesa Orlenu Daniela Obajtka - PAP)”.
Dodał, że straty państwa polskiego tylko w tej jednej sprawie, choć śledztw toczy się kilka, to 1,6 mld zł. - Są brudne interesy na paliwie, są kryptowaluty. Okazało się, że to właśnie kryptowaluty pomogły w realizacji tego brudnego interesu. Dziwni pośrednicy Palestyńczyk, Chińczyk, Wenezuelczyk. Przekazanie gigantycznych sum pieniędzy bez żadnej gwarancji uzyskania paliwa. Później de facto zero paliwa i tak jak powiedziałem, 1,6 mld zł strat - podkreślił szef rządu.
W ocenie premiera „możemy mieć do czynienia z siecią brudnych i bardzo groźnych interesów, która bardzo przerosła polityków PiS-u zaangażowanych w te biznesy”.
- Będę prosił prokuratora generalnego (Waldemara Żurka - PAP) o możliwie pilne przedstawienie pełnej informacji na tyle, na ile to jest możliwe na tym etapie różnych śledztw. Tak, żeby Polacy dowiadywali się o tym niekoniecznie z „Financial Times” i z prasy międzynarodowej, ale także od nas - zapowiedział Tusk.
Dodał, że prokurator generalny, po wyczerpaniu wtorkowego porządku obrad, przedstawi szczegółową informację na temat tego, „jaki jest stan śledztw w sprawie Orlenu i nadużyć z tamtego czasu”.
„Jak Polska straciła 230 milionów dolarów próbując kupić za kryptowaluty ropę z Wenezueli” - taki tytuł nosi obszerny tekst we wtorkowym „Financial Times”, poświęcony nieudanym transakcjom spółki Orlenu, uzgodnionych pod koniec 2023 roku.
Gazeta opisuje, że pod koniec listopada 2023 r. Samer Awad, wówczas szef szwajcarskiej spółki OTS należącej do Orlenu spotkał się z Kam Ho „Alexem” Tse, założycielem spółki Hannon International z siedzibą w Dubaju. Podczas przyjęcia na łodzi towarzyszącego Grand Prix Formuły 1 Awad miał przekazać Tse, by załatwił Orlenowi dostawy wenezuelskiej ropy. OTS podpisał umowę na zakup ok. 6 mln baryłek wenezuelskiej ropy. Kontrakt wymagał zapłaty z góry, wynoszącej 2/3 całkowitej transakcji, czyli 230 mln dolarów.
„FT” zwrócił uwagę, że państwowy wenezuelski koncern PDVSA od dłuższego czasu oczekiwał jednak najczęściej opłat w kryptowalucie USDT, której kurs powiązany był z dolarem. Ścieżka ta pozwalała na omijanie amerykańskich sankcji. Tse po otrzymaniu pieniędzy przystąpił do zdobywania kryptowaluty, a jego firma zobowiązała się do dostarczenia ropy w trzech transzach, najpóźniej do 19 grudnia 2023 roku. Część pieniędzy utknęła jednak przy wymianie na USDT w zarejestrowanych w Dubaju firmach, a pośrednicy, do których zwrócił się Tse, nie byli w stanie zapewnić obiecanej ropy.
W marcu 2024 r. OTS, już pod nowym kierownictwem, wypowiedziało pierwotny kontrakt. „Ponad dwa lata później Orlen nadal próbuje odzyskać 230 mln dolarów, które przekazał z góry firmie Hannon należącej do Tse. Spór jest przedmiotem postępowania arbitrażowego, ale Hannon twierdzi, że nie dysponuje kwotą, która byłaby chociaż zbliżona” - napisał „FT”.
W kwietniu 2024 r. Orlen poinformował, że w związku z wypłaconymi przez OTS zaliczkami na poczet zakupu ropy oraz produktów ropopochodnych, które nie zostały dostarczone, zmuszony był uwzględnić w sprawozdaniu finansowym za 2023 r. dodatkowy koszt w wysokości 1,6 mld zł. Sprawa została skierowana do prokuratury, która postawiła zarzuty byłym członkom zarządu OTS. Były prezes OTS Samer A. Został zatrzymany w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, a Polska złożyła wniosek o jego ekstradycję. (PAP)
jls/ kawa/ mick/
Oprac. Michał Misiura
